Van hinderlijk obstakel tot gewaardeerd erfgoed: de telefoonbunker aan de Morsweg

Categorieën adressen,monumenten
Bunkertoegang
Bunkertoegang

De Duitse bunker aan de Morsweg is begin maart 2014 een gemeentelijk monument geworden. Bunker? Welke bunker? Bijna niemand weet meer dat er een bunker direct aan de straat ligt, vlakbij de nieuwe parkeergarage. Zoals het een goede bunker betaamd is hij al jarenlang uitstekend gecamoufleerd door klimop en andere planten.
“De bunker aan de Morsweg is door de Duitse Wehrmacht tussen 1942 en 1944 gebouwd als onderdeel van het kustverdedigingsprogramma Atlantikwall. Het was een communicatiebunker in het door de Duitsers aangelegde eigen telefoonnet. In de bunker bevinden zich een gang, verblijfsruimtes, een gassluis met een luchtbehandelingsruimte voor het wegfilteren van gifgassen, een opslagruimte voor kabelrollen en een afzonderlijke waarnemingspost”, aldus de beschrijving. We kunnen het niet controleren want de bunker is zo goed mogelijk dichtgemetseld en afgesloten. Verdere bijzonderheden over deze bunker (voor de kenners: type 616) zijn te vinden in het Monumentenregister op de website van Erfgoed Leiden e.o., voorheen het Regionaal Archief.

Bunker(s)Op een kaart, die door een illegale organisatie in september 1944 werd gemaakt van alle verdedigingswerken rond Leiden is iets merkwaardigs aan de hand. Er staan aan weerszijden van de Morsweg namelijk twee bunkers afgebeeld, maar daar is verder niets over bekend. Op deze kaart lag de telefoonbunker schuin tegenover. Deze kaart is als bijlage gevoegd bij de Gids voor Leiden in de Tweede Wereldoorlog. Beschreven in 650 adressen.

Het is deze zomer dertig jaar geleden, dat het Ministerie van Defensie heeft geprobeerd om van de bunker af te komen. Deze bunker, als laatste in Leiden overgebleven, moest wijken voor een gebouw van Defensie. De Haagse sloper beet er (figuurlijk gesproken) zijn tanden op stuk. Het bouwsel werd weliswaar flink beschadigd, maar gaf zich niet gewonnen. Defensie stelde voor het ding op te blazen, maar daar wilde de Gemeente Leiden niet aan beginnen. De huidige begroeiing bedekt dus een enigszins gehavend bouwwerk. Eind 1984 werd er op het terrein nog een Engels vliegtuigbom gevonden, die door de Explosieven Opruimingsdienst werd ontmanteld.

Zijwand bunkerIn dertig jaar tijd is de wens om van een ongewenst Duits bouwwerk af te komen omgeslagen in een waardering voor dit erfgoed van de oorlog. De bunker pas perfect in een van de zeven erfgoedlijnen van de provincie Zuid-Holland, namelijk de erfgoedlijn Atlantikwall. De vraag is nu uiteraard wat er verder moet gebeuren. Vlakbij liggen nog een monument voor Marinus van de Lubbe en de restanten van de Morspoortkazerne met een plaquette voor 4 RI (het vierde Regiment Infanterie), dat in die kazerne gelegerd was. Vlak daar bij, bij Molen De Put, staat ook nog een monument voor de Leidse militairen die na de oorlog in Nederlands Indië zijn gesneuveld. Een mooi oorlogsmonumentenhoekje van Leiden. Misschien kan er een klein oorlogsmuseumpje in worden gevestigd. Dan heeft Leiden er weer een museumpje bij. Wij hebben wel ideeën om er iets heel anders in te laten zien dan dat er in de ruim 80 Nederlandse oorlogsmusea te zien is.

Ik ben altijd geïnteresseerd in verhalen over de oorlog, maar ook in documenten. En foto's natuurlijk. De combinatie tussen verhaal, document en eventueel een foto is het boeiendst.
Vragen staat vrij, maar er blijft veel onopgelost.